Phương pháp phân tích, đánh giá rủi ro và hiệu quả của dựán

1. Một số lý luận chung về phân tích rủi ro

1.1. Khái niệm rủi ro
Rủi ro là một hiện tượng khách quan, tồn tại trong mọi hoạt động kinh tế, xã hội, tự nhiên. Rủi ro xảy ra trong quá trình tiến hành các hoạt động khi có sự tác động ngẫu nhiên từ các biến cố của môi trường xã hội hoặc do những hành xử của con người. Rủi ro phát sinh khi có yếu tố tác động tới một hoạt động cụ thể, làm thay đổi hoặc gây tổn thất và sai lệch kết quả dự định ban đầu của hoạt động đó.
Rủi ro là sự bộc lộ những khả năng liên quan đến mất mát hoặc tăng lên về tài chính hoặc kinh tế, bị phá huỷ về mật vật lý hoặc tổn hại hoặc hoãn lại một công việc như là hậu quả của một việc không định trước có liên quan đến một hành động.
Rui ro của dự án đầu tư là một loạt các biến cố xảy ra ngẫu nhiên tác động tiêu cực lên toàn bộ các giai đoạn của đầu tư, làm thay đổi kết quả đầu tư theo chiều hướng bất lợi và có thể đo lường được bằng khái niệm xác suất rủi ro.
Quản lý rủi ro một dự án nào cũng là một nhiệm vụ khó khăn và đầy thử thách vì những biến động quá trình thực hiện cũng như trong việc xác định đầu ra cuối cùng. Mặc dù các công nghệ quán lý dự án điển hình đã đưa ra các yêu cầu về giới hạn, chi phí và tiến độ thực hiện là đường lối để kiểm soát sự quản lý một dự -án có hiệu quả, các dự án thường xuyên gặp khó khãn ngay cả khi các nhà quản lý vạch kế hoạch tỉ mỉ và sử dụng các phương pháp điểu khiển tác nghiệp rất bài bản. Tóm lại là các nhà quản lý dự án phải luôn nhìn thấy được các rủi ro tiềm ẩn sẽ ảnh hướng tới sự thành công của dự án, từ đó sớm tiến hành các hoạt động đối phó với các nguy cơ này một cách có hiệu quả.

Các nguyên nhân gây rủi ro của dự án thường bao gồm:
– Những thay đổi trong yêu cầu của chủ đầu tư;
– Những hiểu lầm, nhữne sai lầm khi thiết kế;
– Vai trò, trách nhiệm của các thành viên tham gia dự án;
– Sự làm việc không hiệu quả của các thành viên tham gia dự án;
– Dự toán kém chính xác.

1.2. Nhận dạng và phản loại rủi ro

1.2.1. Nhận dạng rủi ro
Nhận dạng rủi ro là quá trình xác định liên tục và có hệ thống các rủi ro cúa một dự án (hoặc một doanh nghiệp). Các hoạt động nhận dạng rủi ro nhằm thu thập các thông tin đầy đủ vể nguồn rủi ro, các yếu tố hiểm hoạ và nguy cơ rủi ro đế từ đó đưa ra một danh sách các rủi ro mà dự án (hoặc doanh nghiệp) phải chịu. Danh sách này càng hệ thống bao nhiêu, càng có hiệu quả hạn chế rủi ro bấy nhiêu.
Nhận dạng rủi ro bao gồm việc xác định loại rủi ro nào ảnh hướng quá mức cho phép tới kết quả dự định của hành động hay sự việc được xem xét, đồng thời mô tả tính chất của mỗi rủi ro đó.
Các dấu hiệu rủi ro, đôi khi được gọi là ngòi nổ, thường là dấu hiệu gián tiếp của các rủi ro thực. Trong lĩnh vực quản lý dự án, một sự bất trắc cao thường được xem là nguồn gốc phát sinh của rủi ro, đó là sự bất trắc về tiến độ, vể chi phí, về công nghệ. Rủi ro có mặt trong hầu hết các dự án, đặc biệt trong lĩnh vực nghiên cứu và phát triển. Các dấu hiệu rủi ro chính bao gồm:
– Những thay đổi mang tính ngẫu nhiên của kết quả hoạt động của các bộ phận hoặc các hệ thống con;
– Dữ liệu không chính xác hoặc không đầy đủ và thiếu khả năng dự báo ở mức độ thoả mãn do chưa trải qua kinh nghiệm tương tự.

1.2.2. Phân loại rủi ro

1.2.2.1. Theo bán chất

a) Các rủi ro tự nhiên: Trong dự án đầu tư các rủi ro tự nhiên thường liên quan đến việc lựa chọn địa điểm xây dựng công trình, địa điểm cung cấp cũng như tiêu thụ sản phẩm cứa dự án. Các nhân tố về địa chất công trình, khí tượng thuỷ vãn là phổ biến.

Các rủi ro tự nhiên đối với dự án đầu tư xây dựng công trình xảy ra ở ba giai đoạn của quá trình đầu tư:
– Giai đoạn chuẩn bị đầu tư: các rủi ro thể hiện ở chỗ các số liệu điều tra, thàm dò, dự báo đối với dự án không chính xác;
– Giai đoạn thực hiện đầu tư: các rủi ro tự nhiên có thể làm hư hỏng công trình, gián đoạn quá trình tổ chức xây dựng;
– Giai đoạn kết thúc, đưa công trình vào sản xuất, sử dụng: các rủi ro tự nhiên có thể làm hư hỏng công trình, thiết bị máy móc, đổ vỡ công trình đã xây dựng xong, làm gián đoạn các khâu cung cấp, vận hành và tiêu thụ sản phẩm, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm…

b) Các rủi ro vé cong nghệ và tổ chức
– Giai đoạn chuẩn bị đầu tư: các rủi ro này thể hiện ở việc chọn sai phương án công nghệ và tổ chức khi xây dựng công trình;
– Giai đoạn thực hiện đầu tư: các rủi ro này thể hiện như hỏng hóc máy móc xây dựng do độ bền và độ tin cậy của máy móc không đảm bảo, do sử dung máy móc và công nghệ thiếu an toàn, do phương án tổ chức xây dựng khỏng hợp lý…;
– Giai đoạn kết thúc, đưa công trình vào sản xuất, sử dụng: đó là các sự cố do công nghệ và các thiết bị máy móc của công trình thiếu độ vững chắc, an toàn cần thiết; do sai lầm của phương án tổ chức cung cấp, vận hành và tiêu thụ.

c) Các rủi ro về tài chính, kinh tế ở cấp vĩ mô và vi mô: Các rủi ro về tài chính, kinh tế ở cấp vi mô thường liên quan đến các rủi ro trong quan hệ cung cầu – giá cả của thị trường cũng như các rủi ro về tài chính do doanh nghiệp xây dựng gây nên.
Các rủi ro về tài chính, kinh tế ở cấp vĩ mô có liên quan đến sự thay đổi đường lối và chính sách của Nhà nước về phía bất lợi cho dự án (như chính sách thuế, tín dụng, giá cả, xuất nhập khẩu…).

d) Các rủi ro về thông tin: Các rủi ro về thông tin thể hiện ở tính không đầy đủ, không chính xác của các thông tin, cũng như trình độ của con người đối với việc xử lý các thông tin này…

e) Các rủi ro về chính trị xã hội: Các rủi ro về chính trị có liên quan đến các biến động về chính trị (thay đổi thể chế chính trị, đảo chính, chiến tranh…) có tác động tiêu cực đến dự án đầu tư. Các rủi ro về xã hội là các sự cố bất lợi cho dự án có liên quan đến mức thu nhập và mức tiêu thụ của dân chúng, dịch bệnh, đói nghèo, khan hiếm lao động, an ninh xã hội không đảm bảo…

1.2.2.2. Theo tính chất chủ quan và khách quan
– Các rúi ro khách quan thuần tuý mà con người khó lường trước được. Các rủi ro này thường liên quan đến thiên tai, các sự cố vể công nghệ và máy móc làm thiệt hại về vật chất. Để khắc phục rủi ro này người ta thường mua
bảo hiểm;
– Các rủi ro chủ quan có liên quan đến trình độ của người quyết định đầu tư. Rủi ro loại này luôn đứng giữa cơ hội kiếm lời và nguy cơ tổn thất. Để khắc phục rủi ro này thường phải dùng biện pháp rào cản và dự phòng.

Ngoài ra
– Theo nơi phát sinh có rủi ro nội bộ dự án gây ra và rủi ro bên ngoài dự án;
– Theo tính hệ thống có rủi ro có tính chất hệ thống và rủi ro không có tính chất hệ thống;
– Theo phạm vi tương tác có rủi ro thuần tuý, rủi ro suy tính, rủi ro bộ phận và rủi ro số đông;
– Theo môi trường tương tác có rủi ro do hiện tượng ngẫu nhiên, do môi trường vật chất, do môi trường phi vật chất, rủi ro chung và rủi ro cụ thể.
– Theo mức độ khống chế có rủi ro có thể khống chế và rủi ro không thể khống chế;
– Theo giai đoạn đầu tư có rủi ro nảy sinh ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư, giai đoạn thực hiện đầu tư và giai đoạn kết thúc đầu tư, đưa công trình vào sản xuất và sử dụng.